Hałas -  powrót

Hałas jest zanieczyszczeniem środowiska przyrodniczego dokuczliwym, uciążliwym, a w wielu przypadkach szkodliwym dla człowieka i innych organizmów żywych. Już w końcu XIX wieku niemiecki lekarz, odkrywca zarazka gruźlicy, Robert Koch stwierdził: „... nadejdzie dzień gdy człowiek będzie musiał walczyć z bardzo niebezpiecznym wrogiem swego życia – hałasem, tak samo, jak kiedyś walczył z cholerą i dżumą...".  Wpływ hałasu na człowieka jest często bagatelizowany, dlatego że skutki oddziaływania hałasu nie są dostrzegalne natychmiast. Fakty jednak świadczą o poważnym  zagrożeniu. Badania prowadzone w Polsce potwierdzają, że hałas o ponadnormatywnym poziomie obejmuje 21% powierzchni kraju, oddziałując na jedną trzecią ludności. Wyniki badań ankietowych wskazują jednak, że w krajach wysoko rozwiniętych skargi ludności na poszczególne zanieczyszczenia środowiska przedstawiają się następująco:
- hałas 36,6%
- intensywny odór 24,6%
- zanieczyszczenie powietrza 18,3%
- wibracje 5,5%
- zanieczyszczenie powierzchni ziemi 0,3%

Zgodnie z definicją, hałasem są wszelkie niepożądane, nieprzyjemne, dokuczliwe lub szkodliwe drgania mechaniczne ośrodka sprężystego, działające za pośrednictwem powietrza na organ słuchu i inne zmysły oraz elementy organizmu człowieka. W zależności od częstotliwości drgań wyróżnia się:
 - hałas infradźwiękowy, niesłyszalny, lecz odczuwalny, o częstotliwości drgań niższej od 20 Hz,
 - hałas słyszalny o częstotliwości w przedziale 20 – 20000 Hz,
 - hałas ultradźwiękowy, niesłyszalny, ponad 20000 Hz.
Określenie "wibracje" stosuje się do drgań oddziaływujących nie za pośrednictwem powietrza lecz ciał stałych.

Na podstawie badań, w odniesieniu do hałasów drogowych w miastach, stwierdzono, że poziomy ekwiwalentne tych hałasów wynoszą:
– miasta duże 65–75 dB
– miasta średnie 63–73 dB
– miasta małe 62–71 dB
– tereny wiejskie i osiedlowe 45–62 dB.
Procent liczby ludności narażonej na ponadnormatywny hałas zewnętrzny w miastach przedstawia się następująco:
– w miastach powyżej 1 miliona mieszkańców – 40%
– w miastach 200 tys. – 1 mln mieszkańców – także 40%
– w miastach od 50 do 200 tys. – 35%
– w miastach 5–50 tys. – 25%
– w osiedlach wiejskich już tylko 7% .

Wśród pracowników przemysłu i transportu głuchota jest na pierwszym miejscu jako choroba zawodowa. Liczba zachorowań podwaja się co 10 lat.

Generalnie można wyróżnić następujące społeczne i zdrowotne skutki oddziaływania hałasu:
– szkodliwe działanie na zdrowie ludności
– obniżenie sprawności i chęci działania oraz wydajności pracy
– negatywny wpływ na możliwość komunikowania się
– utrudnianie odbioru sygnałów optycznych
– obniżenie sprawności nauczania
– powodowanie lokalnych napięć i kłótni między ludźmi
– zwiększenie negatywnych uwarunkowań w pracy i komunikacji, powodujących wypadki
– rosnąca liczba zachorowań na głuchotę zawodową.
Hałas powodują pogorszenie jakości środowiska przyrodniczego, a w konsekwencji:
– utratę przez środowisko naturalne istotnej wartości, jaką jest cisza
– zmniejszenie (lub utratę) wartości terenów rekreacyjnych lub leczniczych
– zmianę zachowań ptaków i innych zwierząt (stany lękowe, zmiana siedlisk, zmniejszenie liczby składanych jaj, spadek mleczności zwierząt i inne).
Hałas powoduje także ujemne skutki gospodarcze, takie jak:
– pogorszenie jakości i przydatności terenów zagrożonych nadmiernym hałasem oraz zmniejszenie przydatności obiektów położonych na tych terenach
– absencję chorobową spowodowaną hałasem, z czym są związane koszty leczenia, przechodzenia na renty inwalidzkie, utrata pracowników
– pogorszenie jakości wyrobów (niezawodności, trwałości)
– utrudnienia w eksporcie wyrobów nie spełniających światowych wymagań ochrony przed hałasem.

Hałas może również oddziaływać na:
- układ krążenia (sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego, wysokie poziomy powodują tachykardię),
- układ pokarmowy (sprzyja rozwojowi choroby wrzodowej),
- układ nerwowy (zespoły nerwicowe),
- układ hormonalny,
- psychikę.

Ludzie  tracą  słuch z wiekiem. Jest to naturalny proces starzenia się organizmu. Ubytek słuchu wyrażony w [dB] przestawia się następująco: - w wieku 20 lat (1,3 dB), - 30 lat (7,4 dB), - 40 lat (12,7 dB), 50 lat (18,0 dB), - 60 lat (27,4 dB), - 70 lat (36,7 dB0, - 80 lat (44,0 dB).  Innym czynnikiem powodującym utratę słuchu jest nadmierny hałas. Ogólnie można stwierdzić, iż dźwięki  poniżej 35 dB są nieszkodliwe dla zdrowia. Hałas w zakresie 35-70 dB powoduje zmęczenie układu nerwowego, zaś  w  przedziale 70-85 dB wpływa ujemnie na zdrowie. Jest jednak  bardzo niebezpieczny powyżej 90 dB. Dopuszczalne wartości hałasu odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy, ze względu na:
- ochronę słuchu są na poziomie 85 dB;
- możliwość realizacji przez pracownika jego podstawowych zadań przyjmują wartości:

a) 75 dB dla pomieszczeń z urządzeniami liczącymi, maszynami do pisania, dalekopisami, laboratoriami ze źródłami hałasu,

b) 65 dB dla pomieszczeń do wykonywania prac precyzyjnych,

c) 55 dB dla pomieszczeń administracyjnych, biur projektowych i opracowywania danych.

Dopuszczalny poziom hałasu środowiskowego reguluje Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 roku (Dz.U. nr 66, poz. 436, 1998 r.). Wg cytowanego wyżej rozporządzenia dopuszczalny poziomy hałasu w zależności od rodzaju terenu w godzinach dziennych kształtuje się na poziomie 45-65 dB, a w godzinach nocnych jest o 10 dB niższy.

opracował mgr inż. Maciej Drozdowski